14 Ιανουαρίου 2018

Περί Μακεδονίας. Ίσως η λύση να είναι η ΜΗ λύση..

Οι αμερικανικές πιέσεις όπως λέγεται επανέφεραν στην πολιτική ατζέντα το ζήτημα ονομασίας της γειτονικής χώρας. Η επικαιρότητα επιστρέφει περίπου 25 χρόνια πριν, τα επιχειρήματα ξαναζεσταίνονται, η πατριδοκαπηλία, η ψηφοθηρία και ο ιδεολογικός ψυχαναγκασμός ξαναγίνονται επιχειρήματα, ενώ το συλλογικό έλλειμμα ιστορικής γνώσης και στους δυο λαούς περιπλέκει την κατάσταση και κάνει τη λογική βορά στην εθνικιστική προπαγάνδα.
Το πρόβλημα της ονομασίας του γειτονικού κράτους όμως δεν είναι ζήτημα επιχειρημάτων αλλά δεδομένων που αλληλοσυγκρούονται και χρόνιων λανθασμένων πολιτικών που παγίωσαν τα σημερινά αδιέξοδα.  Οι κύριοι παράγοντες είναι τέσσερις. Ο Γεωγραφικός, ο χρονικός, ο ιστορικός και ο πολιτικός.


Γεωγραφικά η χώρα που ονομάζαμε Σκόπια αλλά είχε το όνομα Γιουγκοσλαβική Μακεδονία ανήκει στην αρχαία ιστορικά Μακεδονική επικράτεια. Όχι μόνο εκείνη αλλά και ένα μέρος της Βουλγαρίας. Τα σύγχρονα σύνορα της Ελλάδας όπως καθιερώθηκαν –ως αποτέλεσμα πολέμων και διεργασιών της τότε διεθνούς πολιτικής συγκυρίας - από τις συνθήκες των αρχών του 20αιώνα δεν τις περιλάμβαναν. Η χώρα μας δικαιωματικά ονόμασε την περιφέρεια της Μακεδονία έχοντας εκτός από γεωγραφικούς και ιστορικούς λόγους. Μόνο που αυτό δεν αναιρεί την ύπαρξη Μακεδονικής επικράτειας και εκτός των ελληνικών συνόρων. Απολύτως λογικό μιας και στα σύνορα των σύγχρονων κρατών –χωρίς καν να ανατρέξουμε στη δημιουργία τους μετά το φεουδαρχικό κόσμο- ο ιστορικός δεν αποτέλεσε το μοναδικό παράγοντα.

Χρονικά, η ονομασία της τότε Γιουγκοσλαβικής επικράτειας ως Μακεδονίας από τον Τίτο βρήκε την Ελλάδα στο τέλος ενός εμφύλιου πολέμου, ίσως του πρώτου ψυχροπολεμικού τεστ αντοχών.  Η χώρα ανήκοντας οριστικά στο δυτικό μπλοκ ακολούθησε την επιλογή της Δύσης να δει τον Γιουγκοσλάβο ηγέτη ως το Δούρειο ίππο της Σοβιετικής σφαίρας επιρροής. Αποτέλεσμα ήταν αφενός να μην υπάρξει Ελληνική αντίδραση –πως θα μπορούσε άλλωστε από μια διαλυμένη χώρα-  αφετέρου και πιο σημαντικό όσοι γεννιούνται από το τέλος της δεκαετίας του 40 και μετά μέχρι τις μέρες μας να ονομάζονται και να αναγνωρίζονται –και από την Ελλάδα μέχρι τη γιουγκοσλαβική διάλυση- ως Μακεδόνες. Κάτι που σημαίνει πως ακόμα και οι σημερινοί 80χρονοι της γείτονος έμαθαν όχι μόνο να αυτοπροσδιορίζονται αλλά και να αναγνωρίζονται από όλους με αυτό το όνομα. Η κρατική παιδεία ασφαλώς και έπαιξε ρόλο στον αυτοπροσδιορισμό. Και ξαφνικά, μετά τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας ένας ολόκληρος λαός σύμφωνα με την ελληνική θέση θα έπρεπε να αλλάξει όνομα όταν όλοι σχεδόν οι ζώντες τους αναγνώριζαν με αυτό.. Η προσωρινή λύση που προκρίθηκε και έγινε αποδεκτή και από τις δυο πλευρές ως FYROM περιείχε τον όρο. Αυτό είχε προφανή συνέπεια την εμπέδωση του δικαίου στο λαό της γειτονικής χώρας πόσο μάλλον όταν αυτό έγινε σε συνδυασμό με την εθνικιστική έκρηξη και τη στρεβλή ιστορικά παιδεία που υιοθετήθηκε.

Ιστορικά το πρόβλημα δεν υφίσταται. Οι κάτοικοι της γειτονικής χώρας Σλάβοι ή Αλβανοί προφανώς δεν έχουν σχέση ιστορικά με το Μακεδονικό φύλο. Πόσο μάλλον όταν μιλάμε για λαούς που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή 800 - 900 χρόνια μετά το τέλος της Μακεδονικής δυναστείας.  Οι συζητήσεις περί Ελληνικότητας του Μ. Αλέξανδρου ή ακόμα και των κατοίκων της χώρας μας που δημιουργήθηκε για πρώτη φορά ως κράτος το 1821 είναι περισσότερο ενδοσκοπικού και φιλοσοφικού χαρακτήρα που ουδεμία σχέση έχει με την πολιτική και τη διεθνή θέση της δικής μας χώρας που της αναγνωρίστηκε από την ίδρυση της το «δικαίωμα» της συνέχισης και της κληρονομικότητας. Μόνο που στο ζήτημα ονομασίας του πρώην Γιουγκοσλαβικού κράτους, στον παράγοντα ιστορία δεν παίζει ρόλο η ελληνική ενδοσκόπηση αλλά η στρεβλή οικειοποίηση ενός παρελθόντος που δεν μπορεί να υπάρχει. Όλα τα κράτη ασφαλώς μόλις ιδρύονται αναζητούν συνεκτικούς κρίκους που συνήθως στην επιστημονική έρευνα είναι ιστορικά άτοποι. Ο αυτοπροσδιορισμός μπορεί να γίνει έστω και αυθαίρετα –η παγκόσμια ιστορία βρίθει παραδειγμάτων- με την μοναδική προϋπόθεση να μην υπάρχουν διενέξεις που μπορεί να φέρουν αλυτρωτικές επιδιώξεις. Και κάτι τέτοιο είναι προφανές στην υιοθέτηση της μακεδονικότητας χωρίς ξεκάθαρη σλαβική προέλευση.

Τελευταίος αλλά σημαντικότερος παράγοντας είναι ο πολιτικός. Από τα λάθη του παρελθόντος που επέτρεψαν τη χρήση του όρου στο Γιουγκοσλαβικό κράτος έως το λάθος αποδοχής της ονομασίας FYROM που περιέχει τη λέξη σήμερα, έχουμε οδηγηθεί πάνω από 130 κράτη να αναγνωρίζουν το νέο κράτος ως Μακεδονία. Η δική μας πολεμική δεν έφερε καμία αποδόμηση, απεναντίας εκ του αποτελέσματος οδήγησε μάλλον στην απομόνωση των θέσεων μας. Το λάθος το βάρος να μην πέσει στο σλαβικό προσδιορισμό αλλά στη μακεδονική άρνηση παγίωσε μια κατάσταση που μάλλον στην παρούσα χρονική συγκυρία είναι μη αναστρέψιμη. Η επιχείρηση σύνδεσης της γεωγραφίας με την ιστορία που αποτέλεσε για πολλά χρόνια την προπαγανδιστική -εσωτερική και εξωτερική- διπλωματία του κράτους της FYROM  αποτελεί το σημαντικότερο μακροπρόθεσμο εμπόδιο της λύσης. Πόσο μάλλον όταν οι εθνικισμοί αναβιώνουν στο σύγχρονο περιβάλλον.  Και επειδή το όνομα ενός κράτους όταν αποφασιστεί παραμένει ακόμα και με παραχαραγμένη την ιστορία των κατοίκων του, αν ο όρος που θα αποφασιστεί δεν περιέχει τον όρο Σλαβική επιμένοντας λανθασμένα στη Μακεδονική άρνηση, ίσως τελικά η λύση να είναι η ΜΗ λύση μέχρις ότου επέλθει -μετά από σοβαρή επιτέλους αλλά και μακροχρόνια διπλωματία- μια «ιστορική ισορροπία» και όχι ένα συμβιβασμός που αφήνει ίχνη διεκδικήσεων στο μακρινό μέλλον.   


19 Νοεμβρίου 2017

Γράμμα στον άγνωστο "αντιεξουσιαστή"

Πολεμάς το σύστημα; Μαγκιά σου. Μόνο που η μαγκιά έγκειται στο να το κάνεις με το πρόσωπο ακάλυπτο. Ίσως έτσι αναγνωρίσεις και τον εκπρόσωπο του συστήματος που σε προβοκάρει.
Δεν δέχεσαι την αστική εκχώρηση του δικαιώματος βίας στην αστυνομία; Μαγκιά σου. Μόνο που όταν συγκρούεσαι μαζί της –συμφωνώ, με κλεφτοπόλεμο, δεν έχετε τα ίδια μέσα παρά τις φωτοβολίδες σου.. - να το κάνεις με το φόβο του ντου από τη μεριά της που δεν θα σταματήσει, το φόβο της σύλληψης και της τιμωρίας από το αστικό καθεστώς.
Τραυματίζεις – από τύχη δεν έχεις σκοτώσει- ένα πολίτη που δεν είναι μέλος του «αντίπαλου στρατού»; Πας μόνος σου και παραδίνεσαι. Ουτοπικό; Ίσως αλλά λιγότερο ουτοπικό από αυτό που νομίζεις πως θα πετύχεις με τον τρόπο που «αγωνίζεσαι».
Νομίζεις πως έχεις άσυλο σε μια περιοχή; Απλά σε γκετοποίησαν και όχι μόνο δεν το κατάλαβες αλλά νιώθεις και επαναστάτης στο κλουβί σου.
Νομίζεις πως παλεύεις για τις ιδέες σου; Πάλεψε αλλά μη γίνεσαι ελιτιστής. Μόνο ο Πάπας έχει το φαιδρό αλάθητο.. Και πριν παλέψεις, διάβασε τα βιβλία των ονομάτων που ξέρεις απ έξω, ρώτα τι δουλειά κάνουν οι «μέντορες» που θαυμάζεις στη μάχη. Μπορεί να είναι ασφαλίτες, μπορεί αργόμισθοι με ρουσφέτι, μπορεί η ζωή τους «έξω από τη μάχη» να είναι αυτή που πολεμάς.
Μισείς τη μάζα; Τότε γιατί κρύβεσαι πίσω από τον όχλο σου;
Μη νομίζεις πως είμαι απέναντι σου ιδεολογικά, ως μέρος του συστήματος ή ρεφορμιστής. 
Μη νομίζεις πως δεν ξέρω τι σημαίνει κλωτσιά, αστυνομική αυθαιρεσία, δακρυγόνο, ματωμένη μύτη, μάλοξ και αδρεναλίνη. Νιώθω κι εγώ πιο ασφαλής στα Εξάρχεια από ότι περνώντας στην Αλεξάνδρας έξω από τη ΓΑΔΑ.
Είμαι απέναντι σου γιατί είσαι τσάμπα μάγκας. Γιατί –ίσως χωρίς να το καταλάβεις- έχεις γίνει πιόνι του συστήματος που πολεμάς. Αυτός που με διώχνει από τις πορείες και μου έχει «επιβάλει» παντού κλούβες.
Είμαι απέναντι σου γιατί καπελώνεις ότι διεκδικώ.
Είμαι απέναντι σου γιατί στο μπάχαλο είσαι εν δυνάμει δολοφόνος. Και ναι, ίσως έχουμε πόλεμο. Μόνο που είσαι όπλο στη φαρέτρα της μεριάς που νομίζεις πως πολεμάς ή εξίσου ανεγκέφαλος με αυτούς που με τρομάζουν.   

16 Νοεμβρίου 2017

17 Νοέμβρη 1973. Αλήθεια = Α' Στερητικό + Λήθη

Φωτογραφεία: Βασίλης Καραμανώλης,
        Νοέμβριος 1973.  ΑΡΧΕΙΟ Μ.Νταλούκα,
 (από διαδίκτυο)
  Υπήρξε «γενιά του Πολυτεχνείου»; Προφανώς και όχι.. Υπήρξαν άνθρωποι που αψήφησαν τα τανκ, τη βια και τα βασανιστήρια της Χούντας αλλά όχι μια γενιά..  
Το Πολυτεχνείο δεν «έριξε» τη Χούντα. Η ιστορική νύχτα ανάμεσα στις 16 και 17 Νοέμβρη δεν αφορά όλους τους Έλληνες κι ας την οικειοποιήθηκαν. 
  Σε όλη την επταετία οι δύο καταλήψεις, της Νομικής και του Πολυτεχνείου, δεν αποτελούν αντίσταση του Ελληνικού λαού. Οι ελάχιστοι πλήρωσαν το τίμημα των ιδανικών της ελευθερίας με βασανισμούς, φυλακίσεις και τη ζωή τους. Πολλοί όπως ο Παναγούλης το πλήρωσαν και μετά.. Οι υπόλοιποι απολάμβαναν τα νέα δεδομένα της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης -και όχι του οικονομικού «θαύματος» της χούντας που προπαγανδίζεται- βελτιώνοντας υλικά τη ζωή τους με την ελευθερία να αποτελεί δευτερεύουσα λεπτομέρεια. Οι «επικίνδυνοι» άλλωστε είχαν συλληφθεί τη νύχτα του πραξικοπήματος. 
   Η αντίσταση των ελαχίστων εκείνης της νύχτας,  μετά την πτώση της δεύτερης χούντας που ακολούθησε και έληξε στο έγκλημα του Κυπριακού, αποτέλεσε την κολυμπήθρα του Σιλωάμ της ντροπής για τη συντριπτική πλειοψηφία του ΜΗ αγωνιζόμενου και μετέπειτα «αντιστασιακού» ελληνικού λαού. Αυτού που η ζωή του συνεχίζόταν απρόσκοπτα μετά την 21 Απριλίου του 67 και ακολούθησε το συρμό της δημοκρατίας όταν άρχισε να «πουλάει». Πως να γινόταν αποχουντοποίηση –αίτημα «κενό» των πρώτων χρόνων- έτσι;    
  Για αυτό η γιορτή χρόνο με το χρόνο φθίνει. Γιατί οι πολλοί δεν ενδιαφέρονται να περισώσουν κάτι που δεν τους αφορούσε. Γιατί έκαναν αντίσταση μετά σε συναυλίες και υποδοχές πολιτικών.  Γιατί οι κάπηλοι –που πάντα υπάρχουν- αυτοξεφτιλίστηκαν.   Γιατί οι επόμενες γενιές μάθαμε να θεωρούμε τη Δημοκρατία αυτονόητη και συστατικό της τον ατομικισμό..
  Σήμερα που η ιστορία ξαναγράφεται και προπαγανδίζεται συντηρητικά και εθνικιστικά, το δικό μας «πολυτεχνείο», το δικό μας χρέος, είναι να καταφέρουμε να το κρατήσουμε στη μνήμη μας ως οδηγό και να μην τους κάνουμε το χατίρι να το απαξιώσουν. Δεν είναι εύκολο. Οι πολλοί το έχουν απαξιώσει ήδη.. Και όπως έγραψε ο Αναγνωστάκης,  «Φοβάμαι, φοβάμαι πολλούς ανθρώπους»

«Φοβάμαι
τους ανθρώπους που εφτά χρόνια
έκαναν πως δεν είχαν πάρει χαμπάρι
και μια ωραία πρωία –μεσούντος κάποιου Ιουλίου–
βγήκαν στις πλατείες με σημαιάκια κραυγάζοντας
«Δώστε τη χούντα στο λαό».
Φοβάμαι τους ανθρώπους
που με καταλερωμένη τη φωλιά
πασχίζουν τώρα να βρουν λεκέδες στη δική σου.
Φοβάμαι τους ανθρώπους
που σου 'κλειναν την πόρτα
μην τυχόν και τους δώσεις κουπόνια
και τώρα τους βλέπεις στο Πολυτεχνείο
να καταθέτουν γαρίφαλα και να δακρύζουν.
Φοβάμαι τους ανθρώπους
που γέμιζαν τις ταβέρνες
και τα 'σπαζαν στα μπουζούκια
κάθε βράδυ
και τώρα τα ξανασπάζουν
όταν τους πιάνει το μεράκι της Φαραντούρη
και έχουν και «απόψεις».
Φοβάμαι τους ανθρώπους
που άλλαζαν πεζοδρόμιο όταν σε συναντούσαν
και τώρα σε λοιδορούν
γιατί, λέει, δεν βαδίζεις στον ίσιο δρόμο.
Φοβάμαι, φοβάμαι πολλούς ανθρώπους.
Φέτος φοβήθηκα ακόμα περισσότερο.»

Μανόλης Αναγνωστάκης, Νοέμβριος 1983 Αυγή